دیابت:”پدیده همه‌گیروشایع درسراسرجهان“

درسراسرجهان،اکثرافرادی که درشهرهازندگی می کنندازفعالیت بدنی کمتری برخوردارند،جمعیت جهان رو به فزونی است واکثرافرادنسبت به گذشته ازطول عمربیشتری برخوردارند.درعین حال مردم نسبت به گذشته ازغذاهای ناسالم وپرحجم استفاده می‌کنند.بنابراین این ترکیب نامناسب(فعالیت بدنی کم و استفاده ازغذاهای ناسالم) سبب افزایش غیرقابل کنترل شیوع دیابت درجهان شده است.

گلوکزقندی است که باعث سوخت وسازودگرگونی شمامی شود.بعدازخوردن مقداری غذا،غذای شما هضم شده وتبدیل به قندمی شودکه جذب جریان خون شمامی شود.

گلوکزیک منبع اصلی واساسی انرژی برای سلولهای بدن شمااست.امابرای تولیداین انرژی گلوکز باید از خون به داخل سلولهایتان منتقل شود.

انسولین هورمونی است که دررابرای سلولها نمی بندد.وقتی که بعدازخوردن غذاسطح قندخون شما بالا می رود،غده ی پانکراس(لوزالمعده)شروع به فعالیت کرده وانسولین رابه خون شماترشح می کند. اگر انسولین به قدرکافی ترشح شودوسلولهای شمابه طورطبیعی پاسخ دهد،سطح قندخون پایین آمده تا گلوکزواردسلولهاشود،جائی که درآنجاتولیدانرژی شده ویاانرژی برای بعدذخیره می شود.

روی هم رفته انسولین به بدن اجازه داده تاغذارابه انرژی تبدیل وذخیره کندومقدارذخیره شده ی انرژی را برای انجام حرکات مکانیکی مصرف کند.

دیابت یابیماری قندنوعی بیماری است که به علت ناتوانی بدن درتولیدیامصرف انسولین پدیدمی آید. انسولین ماده ای است که دربدن توسط لوزالمعده تولیدمی شودوباعث می گرددقندکه عمده ترین منبع انرژی برای سلولهای بدن است مورداستفاده قرارگیرد.

میزان شیوع بیماری دیابت درایران حدوداًچقدر است؟

دیابت بیماری شایع درایران است،طوری که شیوع بیماری دیابت نوع1یا2دربعضی مناطق بین6تا 10درصد است.درحال حاضر،بیماری دیابت بیش ازهرزمان دیگری درکشورشیوع داردوباپایین آمدن سن ابتلابه این بیماری درکشور،آژیرخطردیابت بیشترازهمیشه به گوش می رسد.چرا؟

دلیل اصلی،تغییرشیوه زندگی درکشوراست.تغذیه نامناسب،کاهش فعالیت جسمی وزندگی شهری که این مسائل رابه ما تحمیل می کند،باعث پایین آمدن سن ابتلاوافزایش ابتلابه دیابت در کشورشده است.

طبقه بندی دیابت   

دیابت نامی برای سه بیماری مختلف است که درهمه آنهابطورغیرطبیعی سطح قندخون بالامی رود.

تمام انواع دیابت وقتی ایجادمی شودکه غده پانکراس قادربه تولیدانسولین کافی برای نیازبدن نیست.دربعضی موارد،این مشکل کمتراست،دربعضی ازاشخاص این بیماری بیشتروخطرناک تر است ودربعضی دیگرهردوحالت امکان پذیراست.

دیابت رابرحسب علت ایجادبیماری به گروههایی تقسیم می‌کنند :

دیابت نوع 1 (قبلاًدیابت وابسته به انسولین نامیده می شد.)

دیابت نوع 1 معمولاًبطورکوتاه درقبل ازسن 20سالگی شروع می شود،که نوعی بیماری خودایمنی است ودرنتیجه تخریب نابجای سلول‌های مولدانسولین بوسیله دستگاه ایمنی بدن رخ می‌ دهد. علت این بیماری که معمولاًافرادرادرسنین نوجوانی درگیرمی‌کند،دقیقاًمشخص نیست و علاجی هم برای آن وجودندارداین بیماران مجبورندازهمان ابتدابا تزریق انسولین خارجی کمبوداین هورمون رادربدن رفع کنندوقندخودرادرحالت عادی نگه دارند.

این دیابت اغلب باطغیانی وخیم درقندخون آغازمی شود.دیابت نوع اول ازانواع دیگردیابتها شدیدتراست.

دیابت نوع 2(قبلاًدیابت غیر وابسته به انسولین نامیده می شد.)

دیابت نوع2یادیابت بزرگسالان معمولاًدرمیانسالی بروزمی‌کندوزمینه ارثی درایجادآن دخیل است. اگرچه این بیماری بسیارمتداول است حتی درخیلی ازموارددرکودکان هم رایج است ولی این بیماری ترساننده است.

 این نوع دیابت به علت مقاومت پیدا کردن سلول‌های بدن   به  انسولین رخ می‌دهد.غده پانکراس هورمون مهمی راترشح کرده،امابافتهای بدن دربرابراین هورمون جواب درستی نمی دهندبنابراین سطح قندخون بطورغیرطبیعی بالامی رود.یالوزالمعده مبتلایان به این نوع دیابت انسولین تولید می‌کند،امااین مقدارآنقدرکافی نیست که سطح قندخون یاگلوکزرادرحدعادی حفظ کند.یک عامل مهم درایجادمقاومت به انسولین وبالارفتن قندخون دراین بیماران چاقی آنهاست.

دیابت نوع2نیز علاجی ندارد،اماکارهای مختلفی می‌توان برای اداره درمانی ونیزپیشگیری ازآن انجام داد.برای کنترل وجلوگیری ازاین بیماری بایدرژیم غذایی سالم مصرف کرد،به مقدارکافی ورزش کردووزن خودرامتعادل نگهداشت.

بیمارانی که این اقدامات درآنهامؤثرواقع نشود،معمولاًتحت درمان باقرص‌های خوراکی پایین‌آورنده قندخون قرارمی‌گیرند؛البته ممکن است دردرازمدت این قرص هاتأثیرخودراازدست بدهندوبیمار مجبورشودباتزریق انسولین قندخون خودراطبیعی نگهدارد.معالجه ی باقرص(دهانی)ویااستفاده ازانسولین برای بدن وغده ی پانکراس می تواندتاحدودی به این بیماری کمک کند.

دیابت نوع 2 بسیارشایع ‌ترازدیابت نوع یک است به طوری که 90تا 95درصدبیماران به نوع 2 دیابت مبتلاهستند.

کنترل دقیق دیابت وطبیعی‌کردن قندخون درهردونوع این بیماری می‌تواندباعث جلوگیری ازبروز عوارض درازمدت تهدید کننده حیات ناشی ازآن شودو عمر طبیعی بیماران راتضمین  کند.

دیابت حاملگی

بادیابت خطرحاملگی برای بچه ومادربیشتراست.بعداززایمان سطح قندخون به حالت طبیعی برمی گرددامابرای مادرخطربسیارزیادی دارد.

دیابت همراه با اختلالات وسندرومهای دیگر

ازعلل متفرقه ی دیابت می ‌توان به جراحی،داروها(مثل کورتیکواستروئیدها)،سوء تغذیه وعفونت اشاره کرد.

اصطلاحات"دیابت وابسته به انسولین"و"دیابت غیر وابسته به انسولین "ومخفف آنها(به ترتیب NIDDM و IDDM )امروزه دیگرمورداستفاده قرارنمی گیرد.چراکه علت این نوع نامگذاری طبقه بندی بیماران براساس درمان دیابت بودوبه عامل زمینه ای به وجود آورنده توجهی نمی شد.استفاده ازاعدادرومی(دیابت نوعIونوعII)نیزدیگرتوصیه نمی شود.امروزه برای اجتناب ازگمراه نمودن افرادبه جای اعدادرومی ازاصطلاحات نوع 1و 2استفاده می شود.

سن ابتلابه دیابت درحال حاضر چندسالگی است؟

البته نمی شودخیلی دقیق درخصوص سن ابتلابه دیابت حرف زد،امادرکشورماسن ابتلابه دیابت حداقل10تا15سال پایین ترازسن شایع ابتلاست.به طورمثال اگردر کشورهای توسعه یافته اوج سن ابتلابه دیابت نوع دوم،55تا65سال است،درکشورما45تا50سال است.البته درکشورهای
پیشرفته30درصدازافرادبالای75سال مبتلابه دیابت وجوددارد،چراکه احتمال ابتلابه دیابت معمولاًبابالاتررفتن سن بیشترمی شود.

آمارمبتلایان به دیابت درایران چقدر است؟

4میلیون مبتلابه دیابت درکشورداریم که پراکندگی آمارمبتلایان درکشورمتفاوت است؛مثلاًدرتهران 13درصدازجمعیت بالای20سال،مبتلابه دیابت هستندواین آماردرشهرهاومناطق مختلف تفاوت دارد.به طورکلی هرسال یک درصدبه آمارمبتلایان به دیابت درکشوراضافه می شودوبه دلیل جوان بودن جمعیت کشوروبروز بیماری بخصوص دیابت نوع دوم درسنین بالا،درکل5درصدازجمعیت ایران مبتلابه دیابت هستند.

درخصوص دیابت نوع اول نیز،سن پایین ابتلاومیزان شیوع دردنیاموردهشدارخطراست.مثلاًدرسال های گذشته،دیابتی زیر4سال بندرت داشتیم،اماامروزه دیابتی های زیر2سال هم داریم که تعدادآنها بیشترشده است.

دلیل پایین آمدن سن ابتلادرخصوص دیابت نوع اول چیست؟

دلیلش هنوزدردنیامشخص نشده است.به طورکلی اگر بخواهیم درخصوص دیابت صحبت کنیم بایدبگوییم دیابت بیماری شناخته شده ای نیست.هنوزخیلی ازعوامل دیابت مشخص نشده است وبه همین دلیل هم درمان قطعی برای دیابت وجود ندارد.

آیادیابت موضوع مهمی است؟

البته که دیابت بسیارمهم است.دیابت دلیل اصلی حمله ی قلبی،خرابی وازبین رفتن کلیه،ازبین رفتن بینایی،بیماری برای شریانها ،قطع شدن پاهای انسان،خرابی اعصاب است.

قندخون متوسط هیچ علائمی ندارد.درحدود3/1ازکسانی که به بیماری دیابت دچارندخودشان هم ازوجوداین بیماری درخودبی خبرندونمی دانندکه مبتلابه بیماری دیابت هستند.وقتی که سطح قندخون بالامی رودعلائم مریضی پدیدارمی گردد.

وقتی که خون حاوی قندبسیارزیاداست سلولهابه اندازه کافی نمی توانندقنددریافت کنند.دیابت یک قحطی است درمیان وفورنعمت.درهرصورت علائم بیماری دیابت باعلائم خرابی عضودیابتی متحدمی شود.خوشبختانه خیلی زودتشخیص داده می شود،ومعالجه خوب می تواندازعواقب بیماری جلوگیری کند.

تظا هرات بالینی:

پلی اوری(افزایش ادرار)

پلی دیپسی(تشنگی زیاد)

پلی فاژی(اشتهای زیاد)

خستگی وضعف،تغییرات ناگهانی دروضعیت بینایی مانندتاری دید،کم شدن سوی چشم،گزگزوبی حسی دست وپاها،خشکی پوست وترمیم وبهبودکندزخمهای بدن وعفونتهای عودکننده:هنگامی که قندخون بالاباشدبدن نمی‌توانددرمقابل عفونت ازخودعکس‌العمل نشان دهدودفاع کند،ازدست دادن ناگهانی وزن:دراین حالت بدن به جای مصرف گلوکز،ازپروتئین‌هاوچربی‌هااستفاده کرده که این امرباعث کاهش وزن می‌شود.تهوع واستفراغ،گرسنگی شدید،دردهای شکمی،ایجادعفونت های مکررمهبلی درخانم ها،بروزمشکلات لثوی،خارش،ناتوانی جنسی درمردان .

دیابت نوع یک معمولاً شروع پر سر و صدایی دارد.

دیابت نوع 2رشدآرامی راداردوبروزآن ملزم به سپری شدن سالیان درازی است.این بیماری ممکن است درابتدادارای هیچ نشانه ای نباشدویا اینکه علائم بسیارکوچکی رابروز دهد.درصدقابل توجهی ازمبتلایان به دیابت نوع2(تقریباً50%)ازبیماری خوداطلاعی ندارندوتنهاباانجام آزمایش قندخون می‌توان آن‌هارا شناسایی کردبااین وجوددر صورت عدم کنترل مطلوب ممکن است علائمی نیزبروزکند.

چگونه خودرابرای گفتگو دراین موردآماده کنید:

      تمام اطلاعات پزشکی وآزمایش هایی که درگذشته انجام داده بودیدراجمع آوری کنید.

      لیستی ازکلیه علائم بیماری که درشـمابـروزمی کند وزمان بروزهر یک راتهیه کنید.

بررسی ویافته های تشخیصی:

بالابودن غیرطبیعی سطح خونی معیاراصلی برای تشخیص دیابت می باشد.اگرقندخون ناشتابه mg/dl 120یا بیشتربرسدویااگرسطح قندخون برای چندین بارتصادفیmg/dl200یابیشتربودتشخیص دیابت مطرح می شود.

درموردقندبعدازغذامی‌گوییم بایدزیر 140 باشد.هموگلوبین A1C هم بایدزیر7درصدباشد.

افراددرمعرض خطردیابت:

فاکتورهای ریسک ابتلابه بیماری دیابت نوع دوم عبارتنداز:

سن45سال ویابیشتر

اضافه وزن وشاخص بالای چربی(BMI)

کسانی که یکی ازفاکتورهای زیررادارندهرسال بایدآزمایش قنددهند:

1) کسانی که مادر؛پدر،برادرویاخواهردیابتی دارند.

2) بطورغیرطبیعی غیرفعالند.

3 )کسانی که بچه هایی باوزن بیش از4 کیلو به دنیاآوردندویاتولدنوزادباناهنجاری‌های مادرزادی،یاکسانی که دردوران بارداری دچاردیابت شده اند.

4) کسانی که فشارخون آنهااز9/14بیشتراست.

5) کسانی که چربی خون آنهاغیرطبیعی است وچاق هستندوکسانی که غلظت لیپوپروتئین آنهابالاست.یعنی HDL آنهابالاست.

تری گلیسرید باید زیر 150 باشد LDLبهتراست که زیر100باشدHDL درخانم‌هاباید بالای50ودرآقایان بالای40 باشد.

6) کلسترول بالا

7 )کسانی که کیست تخمدان دارند.

8) داشتن نژادی ازدورگه های آمریکا،اسپانیا،و جزیره نشینان اقیانوس آرام

(9بیماری‌های قلبی- عروقی(تنگی رگ‌های قلب،انفارکتوس قلبی یاسکته مغزی)

10)سابقه ابتلای فردبه دیابت پنهان (مرحله پیش ازدیابت)

دیابت پنهان چیست وچه اهمیتی دارد؟

دیابت پنهان به حالتی گفته می‌شودکه درآن قندخون بین حدطبیعی ودیابتی قراردارد.درموردقند ناشتامقادیربین125-100ودرمورد قندخون2ساعته درآزمون خوراکی تحمل گلوکز مقادیر بین199- 140به عنوان دیابت پنهان درنظرگرفته می‌شوند.دیابت پنهان یکی ازمهم‌ترین عوامل خطرساز ابتلای به دیابت می‌باشدواهمیت آن دراین است که باتشخیص به موقع وانجام اقدامات لازم به صورت تغییردرروش زندگی می‌توان به نحومؤثری ازپیشرفت دیابت پنهان به سمت دیابت آشکار جلوگیری کرد.

چگونه خود رابرای گفتگودراین موردآماده کنید:

      تمام علائم بیماری راضبط کنید.

      میزان چربی،کلسترول وفشارخون خودرابه خاطربسپارید.

      ازافرادفامیل درموردپیش زمینه بیماری درخانواده سؤال کنید.

      اطلاعات مربوط به دوران بارداری خودرا جمع آوری کنید،آگاهی ازوزن نوزاددرهنگام تولدالزامی است.

      اگریک رگ آمریکایی- آفریقایی،اسپانیایی ویاجزیره نشینی داریدحتماًپزشک معالج خودرادر جریان قراردهید.

      ازتمام فعالیت های بدنی که درطول روزانجام می دهیدیادداشت برداری کنید.

      اطلاعات پزشکی وکلیه آزمایش های گذشته خودراجمع آوری کنید.

      ارقام میزان قندخون خودراکه درهرآزمایش ذکرشده به صورت یک لیست زیرهم یادداشت کنید.

      آیاراهی برای پیشگیری ازابتلابه دیابت وجوددارد؟

      درمورددیابت نوع1باوجودی که تحقیقات زیادی درموردروش‌های مختلف پیشگیری ازآن درحال انجام است،ولی هنوزراه حل قطعی برای پیشگیری ازآن به دست نیامده است.

      اگرقندخون شمابیشترازحدطبیعی است،بیشتراحتمال داردکه به دیابت نوع 2مبتلا شوید.امامی ‌توانیدکارهایی انجام دهیدکه سلامتی ‌تان رابهبودببخشیدوشروع دیابت رابه تأخیر بیندازیدیاازآن پیشگیری کنید.

      هرچندبرای دیابت نوع 2درمان قطعی وجودندارد،اماکارهای بسیاری وجوددارندکه می توانیدبااستفاده ازآنهااز بروزاین بیماری جلوگیری کنید.استفاده ازیک رژیم غذایی سالم،ورزش ونرمش،وثابت نگاه داشتن وزن بدن از جمله مواردی هستندکه می توانندابتلابه بیماری رابه تعویق بیندازند.یک رژیم غذایی سالم بایدشامل غذاهای مختلی باشدازقبیل:موادغذایی فیبردار،غذاهای کم چرب ودارای کلسترول پایین،حبوبات،میوه هاوسبزیجات تازه. شماهرچقدر که ورزش کنیدسلامت بدنتان رابه همان نسبت افزایش داده اید.معمولاًنرمش5روزدرطول هفته به مدت30دقیقه توصیه می شود.کاهش وزن،به بدن درجذب انسولین کمک می کندواین امرموجب پایین آمدن فشارخون نیزمی شود.ازدست دادن درحدود5تا 7درصدازکل وزن بدن بروزبیماری دیابت نوع 2رابه طورقابل توجهی به تعویق می اندازدودرمواردی به طورکلی ازبیماری جلوگیری می کند.

     انجمن پیشگیری ازدیابت دومعیارپیشگیری ازدیابت راموردآزمایش قراردادکه شامل:

      1- برنامه غذایی مناسب وورزش منظم(تغییردرشیوه زندگی)

      2- داروهای خوراکی دیابت(متفورمین )که دومعیاردر3گروه موردمطالعه قرارگرفته است.

      درگروه اول:تغییردرشیوه زندگی باانجام30دقیقه ورزش(معمولاًپیاده ‌روی)در5روزهفته وخوردن غذای کم چرب وکم کالری صورت گرفت.

      گروه دوم:که داروی متفورمین مصرف می کردنداطلاعاتی هم درموردورزش ورژیم داده شد.

      گروه سوم:فقط اطلاعاتی درموردنحوه ورزش کردن ورژیم غذایی دریافت نموده‌اند.نتیجه نشان داد افرادی که تغییری درشیوه زندگی داشته‌اند،خطرابتلابه دیابت نوع دودرآنهاتا 58درصدکاهش یافته است.میانگین کاهش وزن درسال اول حدود5/7کیلوگرم گزارش شده است.تغییرسبک زندگی در افراد60سال به بالاحتی مؤثرترهم بوده است ودرآنهاتا71درصدکاهش یافته است.

      افرادی که متفورمین مصرف می ‌کردند،میزان خطرتا 31درصدکاهش یافته بود.

چگونه خودرابرای گفتگو دراین موردآماده کنید:

      برای محاسبه رژیم غذایی ومیزان پروتئین مصرفی ازجداول مخصوص غذایی کمک بگیرید. 

      ازجداول مخصوص ورزشی استفاده کنیدتابدانید که هرهفته بایدچقدرورزش کنید. 

      طرحی برای بهبودروش زندگی خودبریزید،وزن خودرا کاهش دهید،نرمش کنیدوبرای خود     اهداف روزانه و هفتگی تعیین کنید.

      درمورددوستان وآشنایانی که می توانندشماراهمراهی کنندفکرکنید. 

      بایک متخصص تغذیه ویک مربی ورزشی مشورت کنید.

نشانه های دیابت درکودکان

درمان های امروزی به کودکان دیابتی کمک می کندکه زندگی طبیعی داشته باشندومانع بروز مشکلات احتمالی بعدی می شود.

حدودیک دهه پیش گمان می رفت که علت بالابودن سطح قندخون بچه هاهمواره دیابت نوع1 است که درآن زمان به عنوان دیابت جوانان شناخته می شد.ولی امروزه،روزبه روزکودکان و نوجوانان بیشتری مبتلابه دیابت نوع 2تشخیص داده می شوند.

یک کودک مبتلابه دیابت،احساس خستگی می کند،شب هابرای ادرارکردن بیدار می شود،ازدل دردمی نالد،مقدارزیادی آب می نوشدوبه طورمرتب لاغرمی شود.باتشدیدوضعیت جسمی او، دیابت تشخیص داده می شود.یک آزمایش ساده،مقدارزیادقندرادرادراراومشخص می کند.

قبل ازسن بیست سالگی،معمولاًبیماری دیابت ازنوع اول است که آن را"وابسته به انسولین"یا "دیابت جوانی"می دانند.درمواردنادری دیابت نوع دوم مشاهده می شود.

هرچندکه بیماری دیابت جوانی،ارثی نیست،ولی علایم اولیه آن رامی توان دربین برادران و خواهران مشاهده کرد.

درواقع دیابت جوانی،بیماری است مربوط به انهدام سلول های لوزالمعده ی مولد انسولین(هورمون تنظیم کننده قندخون)ازطریق آنتی کورهاولنفوسیت های تی (T).اگراین سلول هاازبین بروند،دیگر هورمون انسولین ترشح نمی شود،لذامقدارقندخون بالامی رود.

این بیماری پیش رونده است ومی توان امیدواربودکه درصورت تشخیص زودهنگام،بتوان بااستفاده ازروش های درمانی نوین،بروزدیابت راتاچندماه وحتی چندسال به تأخیرانداخت.

دیابت نوع 2:

معمولاًبه نام دیابت بزرگسالان شناخته می شودغالباًوقتی ایجادمی شودکه افراددچاراضافه وزن وغیر فعال باشند،درحالی که دیابت نوع1یک مشکل ژنتیکی وبه دلیل اختلال درسیستم ایمنی بدن است.بنابراین تصورمی شودکه افزایش حیرت انگیزدیابت نوع2باافزایش چاقی درکودکان مرتبط باشد.حداقل بخشی ازاین افزایش،ناشی ازوجودمقاومت به انسولین دربرخی کودکان امروزی (احتمالاًبه علت چاقی وکم فعالیت بودن)است.

داشتن اضافه وزن وابتلابه فشارخون ویاسطح کلسترول بالا،همگی جزوعوامل خطرهستند. همچنین به نظرمی رسددختران بیشترازپسران به دیابت نوع2نیزمبتلامی شوند.کودکان دارای  سابقه خانوادگی دیابت نوع2درمعرض خطرهستند.عامل خطرزای دیگر،دیابت بارداری درمادراست. یعنی اگرمادریک کودک درطی دوران بارداری دچاردیابت شده باشد،آن کودک درمعرض خطربالاتری برای دیابت قرار دارد.اگر والدین متوجه شوندکه کودک بیشترمی نوشدیابیشتربه دستشویی می رود،بایدبه متخصص اطفال مراجعه کنند.

بعضی ازکودکان ممکن است ازتاری دیدیادردمبهم شکمی شکایت داشته باشند.درمواردشدید ممکن است تهوع،استفراغ،دردشکمی وخستگی شدیدیامنگی ایجاد شود.البته بسیاری ازکودکان هم این علایم راندارندوتنهاباانجام آزمایش،بیماری آنهامشخص می شود.برای پیشگیری ازدیابت نوع2درکودکان،بهترین چیزبرای خانواده،فعال بودن،خوردن غذاهای سالم وسعی درحفظ وزن برای سن وقداست.

بنابراین تجربه نقش خانواده ووالدین بسیارمهم است.

والدین،باصرف وقت برای تهیه غذای سالم وورزش درزندگی روزمره،الگوی کودکان خودخواهندبود. بارآوردن بچه هابه نحوی که سالم بخورندوعادتهای صحیحی درزندگی پیش بگیرند،نیز مهم است: لزومی نداردکه صبرکنیم کودک چاق شودسپس به فکرراه چاره باشیم.

پس ازتشخیص بیماری،کودک برای چندروزبستری می شودتامقدارقندخون اوبه وسیله تزریقات  انسولین،طبیعی شود.زندگی کودک دیابتی وخانواده اش باظهوراین بیماری مزمن که درنگاه اول پیچیده به نظرمی رسد،دستخوش تغییرمی شود.درمنزل می بایست کنترل قندخون وتزریقات  انسولین چندین باردرروز انجام گرددونوع تغذیه وساعات خوردن غذای اوتنظیم شود.

البته کودک وخانواده اش تنهانیستند،چراکه پزشک،پرستار،متخصصین تغذیه وروان شناس آماده اندتانکات لازم درموردبیماری وروش کنارآمدن باآن رابه آنهاآموزش دهند.

آغازمداواچندان دشوارنیست،چراکه اغلب اوقات،ترشح انسولین کودک کاملاً ازبین نرفته است.این ترشح ضعیف،به طورقابل توجهی به تنظیم میزان انسولین تزریقی کمک می کند.به گفته متخصصان نبایدوالدین رانگران کردوکودکان رابه وحشت انداخت،شروع درمان بایدبسیارساده باشد.

یک مشکلی که درمورددرمان این کودکان وجوددارد،این است که پذیرش درمان دراین سن پایین است.برای مثال اگردارویی باعث ناراحتی شکمی شود،بایدحتماًکودک رامتقاعدکنیدآن راتحمل کند،زیرااین دردازبین خواهدرفت.نوجوان نیزمسایل خاص خودراداردازجمله این که برخوردهمسالان اوبرایش بسیارمهم است.وقتی کودکان پس ازمدرسه برای تهیه میان وعده به مغازه می روند، غالباًتحت فشارهستندکه به جای میوه، غذاهای بی ارزش تهیه کنند.

یادگیری به تدریج وباافزایش مشاوره  هایی که معمولاً هردو ماه یک بارانجام می شود وبرخوردباخانواده های دیگری که کودک دیابتی دارند،حاصل می شود.

مشکل خاص دوره جوانی

متخصصان می گویندکه کودکان بایدبه زندگی طبیعی خودادامه دهندودرمان رامی بایست بازندگی منطبق کرد،نه برعکس.کودکان خیلی زود،نحوه ی استفاده ازدستگاه های مدرن معالجه بیماری  قندرامی آموزند.مزیت برخی ازاین وسایل اندازه گیری قندخون،علاوه برسرعت بالای پاسخ  دهی(20 ثانیه)،درامکان ذخیره کردن نتایج وسپس مشاهده آنهابه شکل نموداربوسیله رایانه های بخش است.بدین ترتیب می توان نوسانات قندخون رادرطول روزمشاهده ودرصورت لزوم،درمان مناسب رااتخاذکرد.

برای تضمین سلامت این کودکان درآینده،درمان بیماری بایدباجدیت صورت پذیرد.پیچیدگی های دیابت اکنون دیگرروشن شده اندودرصورت درمان مناسب می توان ازبروزآنهاجلوگیری کرد.

آغازدیابت دردوران کودکی،مساوی است باقرارگرفتن درمعرض بیماری وخطرات آن درسنین بالاتراز پنجاه سالگی،چراکه تجمع مقدارزیادقنددرخون،برای رگ های کوچک وخصوصاًرگ های کلیه و چشم مضراست.درصورت بالابودن قندخون،گلوکزبرروی پروتئین هاجمع می شود.این پدیده را گلیکاسیون می نامندکه  فقط تامدتی برگشت پذیراست وپس ازآن عملکرداین پروتئین هارامختل می کند.

همه متخصصان برتزریق حداقل دوبارانسولین درروزودرسنین بالاترازده سالگی سه تزریق درروز اتفاق نظردارند.صرف نظرازمیزان تزریق ها،درمرحله آخر،کودک وخانواده اش بایدآن رااجرا کنند. اجرای نامناسب درمان،باعث بازگشت وضعیت اولیه بیماری می شود.باپیشرفت های انجام شده درزمینه درمان،دیابت دیگربیماری سختی محسوب نمی شود،البته درصورتی که پزشک خوددچار هراس نشده باشدوشیوه درمان بادقت دنبال شود.

دیابت درمدرسه:

کودکان ونوجوانان دیابتی می‌توانندهمچون سایردانش‌آموزان به مدرسه بروندومانندایشان تحصیل کنندوبه همین دلیل نیزلازم است بادانش‌آموزان دیابتی مثل سایردانش‌آموزان برخوردشودیعنی به  دورازترحم وباآگاهی درست.امامتأسفانه شاهدیم که دانش‌آموزان دیابتی دارای مشکلات متعددی هستندازجمله مواردزیر:

به کودکان ونوجوانان دیابتی اجازه داده نمی‌شودکه سرکلاس،درصورت بروزهیپوگلیسمی(افت قند خون)ویاقبل ازشروع آن،موادغذایی لازم رامیل کنند!

برای اغلب کودکان ونوجوانان دیابتی،شرکت درزنگ ورزش یاممنوع ویابامشکلات همراه است!

اکثرمعلمان ومربیان مسئولیت مراقبت ازیک دیابتی راحین گردش‌های علمی نمی‌پذیرندودرنتیجه امکان حضوردرگردش‌های علمی برای دیابتی فراهم نمی‌گردد!

اکثرکودکان ونوجوانان دیابتی به دلیل ضرورت کنترل دائمی قندخون،خوردن موادغذایی ویاتزریق انسولین،موردتوجه قراردارندوهمین امرسبب می‌شودازسوی سایرین موردریشخند،تحقیرویاطعنه قرارگیرند!

ثبت نام افراددیابتی درمدارس،به خصوص درمهدکودک‌ها،بامشکلات متعددروبه روست واکثر خانواده‌هانمی‌توانندفرزنددیابتی خودرادرمدارسی که می‌خواهندثبت نام کنند!

اکثرافراددیابتی ووالدین ایشان،دیابتی بودن راازاولیای مدارس پنهان می‌کنندبه خصوص در مهدکودک‌ها!

وصدهامشکل ریزودرشت که عرصه رابردیابتی ووالدین اوتنگ می‌کند!

نکته‌های اجرایی

درحیاط مدرسه،امکانات ورزشی ایجادشودویاامکان استفاده ازسالن ورزش برای دانش‌آموزان،به خصوص درمواقعی که کلاس تشکیل نمی‌شودویادرساعات غیردرسی فراهم گردد.

موادغذایی ونوشیدنی‌های نامناسب درمحیط مدرسه فروخته نشودوانواع میوه،آب ودوغ جایگزین آن گردد.

این نکته رابه دانش‌آموزان ووالدین ایشان منتقل نماییدکه:

”نیازی نیست دانش‌آموزدرهرزنگ تفریح،یک وعده غذایی میل کند!“

منشاء این مشکلات چیست؟

بسیاری ازاین مشکلات ناشی ازنداشتن اطلاعات ودانش کافی ازسوی معلمان وشاگردان است و سبب می‌شودبسیاری ازدیابتی‌ها ووالدین ایشان احساس کنندکه درمدرسه برخوردخوبی باآنان نمی‌شودوشاهدیم که افراددیابتی درمدارس،منزوی وتنهاهستندمگردیابتی‌هایی که ازآموزش و اعتمادبه نفس لازم برخوردارگردیده‌اند.

چگونه می‌توان این مشکلات راحل نمود؟

ازاکثرمشکلاتی که ذکرشدمی‌توان پیشگیری نمودبه شرط آن که بین خانواده‌های دیابتی، معلمان وپزشک معالج فرددیابتی،ارتباط وهمکاری مناسبی وجودداشته باشدکه متأسفانه این همکاری وجودندارد!

ابتلابه دیابت باعث می‌شودفرددیابتی به دلیل شیوه تغذیه،کنترل قندخون،تزریق انسولین ویا مسایل دیگر،ملزم به رعایت مواردی باشدکه دانش‌آموزان غیردیابتی ملزم نیستند.همین تفاوت اگر به گونه‌ای صحیح توجیه شودسبب روابط دوستانه متقابل بین دانش‌آموزان می‌گرددیعنی:

غیردیابتی ازیک پدیدة جدیدآگاهی می‌یابدوسطح اطلاعاتش افزایش پیدامی‌کند.

دیابتی نیزازاین که وجودش سبب افزایش آگاهی دراطرافیان ودوستان شده است به جای  احساس نامطلوب،می‌توانداحساس رضایت نماید.

امامتأسفانه به دلیل ناآگاهی اکثردانش‌آموزان،بسیاری ازایشان نمی‌توانندبرای خودتوجیه کنندکه چرایک دیابتی مثلاًمجازبه مصرف موادقندی مثل شکلات نیست امادربعضی مواردبایدهمین موادرا میل کند!؟به این ترتیب است که دانش‌آموزان دیابتی،ابتلای خودراپنهان می‌کنندواگربه آن‌ها نوشابه،بستنی وازاین قبیل موادغذایی تعارف شود،میل می‌کنندوقندخونشان افزایش می‌یابد!

والدین:

اکثروالدین خودرامسئول ابتلای فرزندشان به دیابت می‌دانندو همینوجدان دردی“ سبب می‌شود برای کنترل دیابت فرزندخودهرکاری راانجام دهندوازاجتماع نیزانتظاردارندکه دراین راه به ایشان کمک کنند.امامتأسفانه بسیار شنیده‌ شده است که عده‌ای ازدیابت به عنوان”تنبیهیادمی‌کنندو فشار روانی شدیدی به والدین دیابتی واردمی‌کنند!والدین انتظاردارندحداقل معلمان واولیای مدارس که مسئولیت افزایش آگاهی ودانش شاگردان رابرعهده دارندنسبت به دیابت دارای اطلاعات بیشتری باشندودانش‌آموزان رانیزهدایت نمایند.مدیران مدارس بابرگزاری دوره‌های علمی- آموزشی،تلاش بیشتری درراستای ارتقای اطلاعات علمی والدین انجام دهندوهمین جلسات قطعاً منجربه همکاری وهمدلی بیشتری درفضای آموزشی خواهدشد.

معلمان:

ناگفته نماندکه دراغلب مدارس،دریک کلاس گاهی تا45شاگردنیزحضوردارندومعلم بایدبتواند پاسخگوی تک‌تک ایشان باشد،حال باپدیده‌ای چون دیابت هم بایدکنارآیددرحالی که خوددیابتی اطلاعاتی داردکه کافی است فرصتی فراهم آورندتاوی به سایر همکلاسی‌های خوداین اطلاعات را منتقل نمایدوهمین امرسبب حل مشکلات بسیاری خواهدشد.

نبایدفکر کنم که معلمان علاقه‌ای به داشتن شاگرددیابتی ندارند،بلکه اگرازآموزش وامکانات لازم برخوردارباشندچه بسابه وجوددانش‌آموزدیابتی خودافتخارنیزبکنند.

کلام آخر

دیابت بایدجدی گرفته شود.

بارشدروزافزون آمارمبتلایان به دیابت نوع 1 (که دانش‌آموزان نیزجزواین گروهند)ضرورت برنامه‌های آموزشی دیابت درمدارس،قطعی است.

انجمن دیابت ایران حدود15سال است که دراین زمینه باآموزش وپرورش همکاری داشته است ودر صورت لزوم نیزمی‌توانداین همکاری راگسترش دهد.آموزش مربیان بهداشت مدارس،مدیران وحتی آموزگاران،بدون شک نه تنهابرای افراددیابتی بلکه برای غیردیابتی‌‌هانیزمفیدوبانتایج ارزشمندی همراه خواهدبود.آماردیابتی‌های موفق درکنکورهاودوره‌های آموزش عالی،الگوی رفتاری مطلوبی برای غیردیابتی‌هایی است که نسبت به سلامتی خوداین سرمایة اصلی هرموفقیت بی اعتنایند!

درمان ، رژیم غذایی ، ورزش و مراقبت های لازم در فرصتی دیگر ...