دوشیدن شیر در موارد زیر لازم است:

رفع احتقان پستان ،رفع انسداد مجاری یا توقف شیر،تغذیه شیرخوار تا زمانی که او یاد می گیرد که از نوک پستان فرو رفته شیر بخورد،تغذیه شیرخواری که در هماهنگی مکیدن مشکل دارد،تغذیه شیرخواری که از گرفتن پستان امتناع می ورزد برای اینکه یاد بگیرد که از تغذیه با شیر مادر لذت ببرد،تغذیه نوزاد کم وزن که نمی تواند بمکد،تغذیه نوزاد بیماری که به اندازه کافی نمی مکد،حفظ تولید شیر در هنگام بیماری مادر یا شیرخوار،تغذیه شیرخوار در هنگام اشتغال به کار مادر در خارج از منزل، رفع نشت شیر از پستان ،کمک به شیرخوار که پستان را کامل بگیرد،دوشیدن شیر مستقیما در داخل دهان شیرخوار،جلوگیری از خشک و زخم شدن نوک پستان.

مفیدترین طریق دوشیدن شیر:

مفیدترین روش ،دوشیدن شیر با دست است که نیاز به هیچ وسیله ای ندارد و هر جا و هر زمان می توان آن را انجام داد.احتقان پستان و پر شدن و حساس شدن آن کار دوشیدن شیر را دشوار می کند.بنابراین از روز اول یا دوم باید دوشیدن شیر آموزش داده و شروع شود.در مواردی که دوشیدن شیر محدود به یک دوره زمانی کوتاه باشد می توان به روش دستی شیر را دوشید.

 

برای راحتتر دوشیدن شیر :

  1. اعتماد به نفس داشته باشید.
  2. در جای خلوت و آرام بنشینید یا اگر احساس راحتی می کنید در بین گروهی از مادران شیردهی که شیرشان را می دوشند حضور داشته باشید.
  3. در صورت امکان نوزاد را در آغوش بگیرید و تماس پوست به پوست با او داشته باشید.
  4. در صورت عدم امکان در آغوش گرفتن می توانید به او نگاه کنید و یا حتی به نوزاد فکر کنید.شنیدن صدای نوزاد نیز دوشیدن شیر را آسانتر می کند.
  5. نوشیدنی گرم و ملایمی بنوشید(بجز قهوه).
  6. پستان را گرم کنید مثلا با استفاده از کمپرس گرم یا آب گرم یا دوش آب گرم
  7. نوک پستانها را ماساژ دهید.به آرامی نوک پستانها را به خارج یا بصورت دورانی به بیرون بکشید.پستانها را به آرامی به طرف نوک پستان ماساژ دهید.
  8. بر نوک پستان فشار وارد نکنید زیرا باعث قطع جریان شیر می شود و کشیدن نوک سینه باعث جدا شدن پوست و درد پستان میشود.
  9. اگر همراه شما کسی هست که کمک کند ،از او بخواهید که پشت شما را ماساژ دهد. بنشینید و به جلو خم شوید.بازوان خود را روی میز و سر خود را روی بازوها قرار دهید.در این حالت سینه ها شل و آویزان میشود.فرد کمک کننده با انگشتانش پشت شما را از بالا به پائین با حرکات ملایم و چرخشی در دو طرف ستون فقرات به مدت 2-3 دقیقه ماساژ می دهد.

نحوه دوشیدن شیر:

هر نوبت شیردوشی از هر سینه 15 دقیقه طول می کشد.ابتدا 3 دقیقه ماسا‍ژ پستان بعد 2دقیقه دوشیدن شیر که این ماساژ و دوشیدن 3 بار تکرار می شود.

  1. ظرف دهان گشادی را انتخاب کنید.
  2. دستهایتان را بشوئید و ظرف را نزدیک پستان قرار دهید .
  3. انگشت شست روی هاله سیاه و بالای نوک پستان و انگشت اشاره در زیر نوک پستان و روی هاله سیاه قرار گیرد و با بقیه انگشتان پستان را بگیرید.
  4. در این حالت انگشت شست و اشاره را بطرف قفسه سینه فشار دهید.
  5. قسمت عقب نوک پستان و آرئول را بین انگشتان و شست فشار دهید.روی مجاری شیر که زیر هاله پستان هستند باید فشار وارد شود.
  6. پستان را فشار داده و رها کنید و این عمل را در جهت مختلف تکرار کنید تا تمام قسمتهای پستان دوشیده شود.

دفعات دوشیدن:

  • برای تغذیه نوزاد کم وزن یا بیمار :در صورت امکان طی 6 ساعت اول پس از زایمان دوشیدن شروع شودو به دفعاتی که نوزاد باید شیر بخورد حداقل هر سه ساعت یک بار و در تمام طول 24 ساعت انجام شود. در غیر این صورت تولید شیر کافی نخواهد بود.
  • اگر به نظر می رسد شیر کاهش یافته است :دوشیدن مکرر برای چند روز (هر نیم الی یک ساعت یک بار) و حداقل هر سه ساعت یک بار در طول شب
  • برای اینکه مادر سر کار می رود:قبل از رفتن به محل کار برای تغذیه شیرخوار
  • برای رفع احتقان یا نشت شیر:دوشیدن به دفعات و مقداری که علایم را رفع کند
  • برای ترمیم پوست نوک پستان :گذاشتن یک قطره شیر روی نوک پستان بعد از دوشیدن

انواع شیردوش

شیردوش با مخزن لاستیکی:

کارایی خوبی ندارند و به علت احتمال آلودگی برای تغذیه مناسب نیست زیرا شیر در مخزن لاستیکی آن جمع می شود و اغلب آلودگی پیدا می کند.

شیردوش سرنگی:

کارایی بیشتری دارد و بهتر تمیز می شود. روش کار به ترتیب زیر است :

  1. پیستون را داخل سیلندر خارجی قرار دهید و مطمئن شوید که براحتی داخل محفظه حرکت می کند.
  2. قسمت قیفی شکل را روی نوک پستان و هاله قرار دهید.مطمئن شوید تمام هاله در قسمت قیفی شکل قرار گرفته و هوا به داخل آن نفوذ نمی کند.
  3. سیلندر خارجی را به پائین بکشید. نوک پستان و هاله به داخل قسمت قیفی شکل کشیده می شود.
  4. سیلندر را رها کنید و سپس دوباره آن را به سمت پائین بکشید.
  5. بعد از 1-2 دقیقه جریان شیر برقرار می شود و در سیلندر جمع میشود.
  6. وقتی جریان شیر قطع شد محفظه را جدا کنید و مراحل را تکرار کنید.

شیردوش دستی مدل مدولا:

  • سبک و کوچک،قابل تنظیم از حداقل تا حداکثر فشار،قطعات در تماس با سینه مادر قابل استریل در آب جوش،بدون هیچگونه تماس دست با شیر، قابل استفاده برای سرپستان های فرورفته و صاف
    • این محصول تنها برای استفاده یک مادر طراحی شده و نباید مشترک استفاده شود.دستها را قبل از پمپ کردن بشویید و پستان و اطراف آن را با پارچه مرطوب پاک کنید. برای جلوگیری از خشک شدن و ترک خوردن نوک پستان از الکل و صابون استفاده نکنید.

شیردوش برقی:

هنگامیکه از دستگاه الکتریکی پمپ شیر در بیمارستان یا در منزل استفاده می کنید توصیه های زیر را بکار بگیرید:

شیر مادر استریل نیست ولی نباید آن را در معرض آلودگی قرار داد بنابراین:

   الف) قبل ازدست زدن به قسمتهای تمیز پمپ و شیشه های جمع آوری شیر، دستهایخود را کاملاً بشوئید.

ب) قسمتهای اصلی دستگاه پمپ باید تمیز و استریل باشد. توصیه میشود بعد از هر بار استفاده، شسته و روزانه استریل شود.

 ج) شیشه های جمع آوری شیر که به دستگاه وصل می شود باید استریل باشد .

v    طرز استفاده و کار با دستگاه پمپ شیر مادر:

بعضی از مادران لبه های صفحه شیردوش را قبل از شروع مرطوب کرده تا کاملاً به سینه مادر بچسبد. برخی ابتدا صفحه شیـردوش را دقیقاً روی نوک سینه و هاله اطراف آن قرار داده سپس شروع به پمپ شیر می کند و بعضی دیگر ابتدا شروع به پمپ شیـر کرده بعد از خارج شدن نوک سینـه، آن را دقیقاً در مرکز صفحه شیـر دوش قرار می دهند.(شما می توانید هر بار یک روش را امتحان کرده و مناسبترین شیوه را بیابید).

  1. در ابتدا پمپ شیر را با حداقل فشار مکش شروع کرده سپس دور آن را افزایش دهید تا حدی که برای شما ایجاد ناراحتی نکند. در صورت بروز کمترین ناراحتی، فشار آن را کم کنید.
  2. در صورت جدا شدن صفحه شیردوش از سینه مادر، عمل مکش به خوبی انجام نمیشود بنابراین بطور مرتب حرکت منظم نوک سینه و هاله آن را در صفحه شیردوش کنترل کنید تا از مکش دقیق آن اطمینان حاصل کنید. بعداز چند دقیقه جریان شیر مادر را در دستگاه مشاهده می کنید.
  3.  شیشه های جمع آوری شیر را بیش از 3/2  پر نکنید. در         صورت داشتن شیر زیاد، شیشه اضافی در کنار خود داشته باشید. در صورتیکه کودک شما به شیر بیشتری نیاز دارد از شیشه های بزرگتر استفاده کنید.
  4. در انتهای کار، انگشت تمیز خود را روی سینه درست بالای صفحه شیردوش فشار دهید. این عمل باعث جدا شدن سینه از صفحه شیردوش شده و آخرین قطرات شیر نیز در ظرف ریخته خواهد شد. سپس دستگاه را خاموش کنید.

دوشیدن شیر با استفاده از بطری گرم:

در این روش بایستی یک بطری شیشه ای با دهانه گشاد که قطر آن کمتر از 2 سانتیمتر  نباشد(در صورت امکان 4 سانتیمتر باشد) تا نوک سینه به راحتی وارد آن شود،با ظرفیت 1-3 لیتر انتخاب کنید.برای گرم بطری مقداری آب گرم در بطری بریزید و سپس آن را با آب داغ پر کنید و بطری را چند دقیقه به حال خود بگذارید تا گرم شود. پس از گرم شدن ،بطری را داخل پارچه یا حوله پیچیده و آب گرم آن را خالی کنید.داخل و خارج دهانه بطری را با آب سرد خنک کنید (برای جلوگیری از سوزاندن پوست سینه) و دهانه بطری را دور نوک پستان قرار دهید طوری که محکم به پوست اطراف نوک سینه بچسبد و هوا به داخل بطری نفوذ نکند. بطری را محکم نگه دارید.پس از چند دقیقه با سرد شدن بطری ،مکش ایجاد شده و به آرامی نوک پستان را به داخل می کشد. گرما به رفلکس اکسی توسین کمک می کند و شیر جریان می یابد و درون بطری جمع می شود. بطری را تا زمانی که شیر جریان دارد به همان وضع نگه دارید.شیر را از بطری خارج کرده و در صورت نیاز مجددا تکرار کنید یا پستان دیگر را بدوشید. این روش در موارد احتقان و دردناکی پستان موثر بوده و پس از رفع درد می توان پستان را با دست دوشید یا توسط کودک مکیده شود.

 

روشهای مختلف تغذیه کودک

پس از دوشیدن شیر می توانید با روشهای مختلف شیر را به کودک بدهید. روشهای مختلف مورد استفاده عبارتند از :تغذیه با انگشت، تغذیه با سرنگ یا قطره چکان و تغذیه با فنجان.

تغذیه با فنجان:

تغذیه با فنجان از روشهای مناسبی است که از مزایای آن امکان رساندن حجم کافی در مدت زمان نه چندان طولانی به نوزاد است.در زیر به اختصار نحوه تغذیه با فنجان توضیح داده میشود:

v    شیرخوار را روی دامن خود بنشانید و یا به حالت نیمه نشسته نگه دارید.

v    لبه فنجان را در گوشه های خارجی لب فوقانی قرار دهید طوری که فنجان به آرامی به لب تحتانی تکیه کند و زبان داخل آن قرار گیرد.

v    فنجان را طوری کج کنید تا شیر به لبهای شیرخوار برسد.

v    در این هنگام شیرخوار هشیار شده و دهان و چشم خود را باز می کند.

v    شیر را داخل دهان کودک نریزید و فقط فنجان را روی لب او نگه دارید.

v    نوزادان کم وزن اکثرا با زبان شیر را به داخل دهان می کشند و نوزادان رسیده یا بزرگتر شیر را می مکند و ممکن است مقداری از آن بریزد.

v    به شیرخوار فرصت دهید تا شیر را ببلعد.

v    پس از اینکه  نوزاد  به حد کافی شیر خـورد دهانش را  می بندد و  بیش از آن  شـیر نمی خورد. اگر در یک نوبت نوزاد به حد انتظار شما شیر نخورد حتما در نوبت دیگر مقدار بیشتری می خورد.در صورت احساس خستگی در شیرخوار لازم است که دفعات تغذیه او را بیشتر کنید.معمولا برای کاهش خستگی نوزاد مدت 30 دقیقه تغذیه مناسب است.

v    بطورکلی در این روش بهتر است میزان شیر دریافتی نوزاد را در 24 ساعت و نه در هر بار تغذیه اندازه بگیرید.

v    گاهی به نوزاد فرصت آروغ زدن بدهید.

v    وضعیت فنجان را تغییر ندهید یعنی در حالت استراحت نیز فنجان را به همان وضع نگه دارید.

v    به نوزاد خواب آلود ،بی حال یا غیر هوشیار با فنجان شیر ندهید.

روش استفاده از سرنگ

  • از یک سرنگ 5 یا 10 میلی لیتر استفاده کنید.
  • حدود 5 سانتیمتر از یک لوله باریک تغذیه را به سرنگ متصل و ثابت کنید.
  • قطعه ای از لوله تغذیه ای که می برید باید شامل آدابتور انتهای لوله تغذیه باشد.
  • شیر لازم را برای یک وعده در یک فنجان کوچک بریزید.
  • سرنگ را با شیر درون فنجان پر کنید.
  • قسمت انتهایی لوله را گوشه دهان کودک بگذارید و شیر را به آرامی در حین مکیدن کودک با فشار دادن سرنگ به دهان او خالی کنید و سپس مجددا سرنگ را پر کنید.
  • در این روش تغذیه معمولا باید به مدت 30 دقیقه ادامه پیدا کند.

 

روش استفاده از قطره چکان

  • شیر یک وعده تغذیه کودک با یک فنجان را اندازه بگیرید.
  • این شیر را به کمک قطره چکان در حالی که کودک پستان را می مکد کم کم داخل دهان او بریزید.

روش نگهداری شیر

  • شیر دوشیده شده مادر را در حرارت اتاق می توان به مدت 4 ساعت نگهداری کرد ولی برای جلوگیری از آلودگی آن و پیشگیری از رشد میکروب بهتر است هر چه زودتر به داخل یخچال منتقل شود و درصورتیکه بیش از 24 ساعت نگهداری خواهد شد باید در فریزر نگهداری شود.
  • استفاده از جایخی یخچال: شیر مادر تا 3 هفته در دمای حدود 15- درجه قابل نگهداری است .
  • استفاده از فریزر: شیر مادر تا 3 ماه در دمای حدود 18- درجه قابل نگهداری است. بدین ترتیب شیر مادر را در جایخی یخچال  2-4 هفته ،در فریزر خانگی با درب جدا سه ماه و در فریزر صنعتی که سردتر است به مدت شش ماه می توان ذخیره کرد.  برای یخ زدن، بطری را حداکثر تا سه چهارم حجم آن پرکنید. تاریخ دوشیده شدن شیر را روی بطری بنویسید. ظرف نگهداری بهتر است دارای جدار سخت مانند شیشه یا از جنس نوعی پلاستیک سخت شفاف (شیشه مانند ) باشد.فاقد منافذ باشد چرا که موجب نشت شیر و آلودگی آن می شود.

ذوب کردن شیر یخ زده

  • شیر کهنه یا قدیمی باید زودتر مصرف گردد.
  • ابتدا با قرار دادن شیر فریز شده در یخچال، شیر را از حالت انجماد خارج سازید. سپس آن آن را در زیر جریان آب گرم و یا ظرف آب گرم قرار دهید. شیر را در دمای اتاق و یا آب بسیار داغ یا ماکروویو قرار ندهید زیرا باعث تخریب خواص ضدباکتریائی شیر می شود.
  • شیر مادر در زمان نگهداری به دو قسمت جدا می شود و سرشیر آن در بالا قرار می گیرد. برای استفاده از آن، شیر را به آرامی بچرخانید تا مخلوط شود و هرگز به شدت آن را تکان ندهید.
  • بعد از گرم کردن شیر مجدداً آن را فریز نکنید.